Dlaczego szczepienia w aptekach są bezpieczne dla pacjentów?
Kwalifikacje farmaceutów
Farmaceuta przeprowadzający szczepienie musi obowiązkowo posiadać odpowiednie kwalifikacje i przeszkolenie udokumentowane certyfikatami. Musi on ukończyć kurs według programu zatwierdzonego przez Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego, który składa się zarówno z części teoretycznej, jak i praktycznej.
Farmaceuci są szkoleni nie tylko w zakresie wykonania samej procedury szczepienia, ale także w zakresie rozwiązywania ewentualnych problemów, które mogą wystąpić podczas szczepienia i po nim (np. niepożądane odczyny poszczepienne). Przed przystąpieniem do podania szczepionki wykluczają oni przeciwwskazania, zbierają wywiad i przekazują pacjentowi wszystkie niezbędne informacje.
Przechowywanie szczepionek
Apteki są zobowiązane do zapewnienia odpowiednich warunków przechowywania szczepionek. Szczepionki muszą być przechowywane w tzw. zimnym łańcuchu, tzn. w temperaturze od 2–8°C. Pozwala to na zachowanie ich skuteczności i bezpieczeństwa.
Wymagania lokalowe
Apteki, które realizują szczepienia, muszą spełniać określone wymogi lokalowe i zapewniać odpowiednie warunki sanitarno-higieniczne oraz prywatność pacjentów. Szczegółowe zasady zostały określone w przepisach prawa farmaceutycznego, a zachowanie w tym zakresie wszelkich procedur bezpieczeństwa pozwala minimalizować ryzyko powikłań.
Szczepienia tylko osób dorosłych
W aptekach mogą być szczepione tylko osoby pełnoletnie, które ukończyły 18 rok życia. Szczepienia dzieci i młodzieży poniżej 18 lat nadal są możliwe wyłącznie w poradniach podstawowej opieki zdrowotnej (POZ).
Jakie korzyści ze szczepienia w aptekach ma pacjent?
Łatwy dostęp
Apteki są powszechnie dostępne, a wiele z nich oferuje dłuższe godziny otwarcia niż przychodnie, również popołudniami, wieczorami czy w weekendy. Pacjent może więc wybrać termin, który najlepiej odpowiada jego stylowi życia, bez potrzeby brania urlopu czy zmiany planów. Nie musi umawiać już wizyty lekarskiej, co skraca czas oczekiwania i ułatwia realizację szczepienia. Krótki czas oczekiwania na szczepienie zmniejsza także ryzyko zetknięcia się z osobami przechodzącymi infekcję.
Wygoda
Od lutego 2025 roku na podstawie recepty wystawionej przez farmaceutę pacjent może podczas jednej wizyty w aptece odbyć całą ścieżkę szczepienia – zostać do niego zakwalifikowanym, otrzymać receptę, zakupić preparat i zrealizować szczepienie. Wszystko to odbywa się bez konieczności umawiania się na wizytę lekarską.
Możliwe jest również podanie kilku szczepionek na jednej wizycie, np. przeciw grypie i przeciw pneumokokom, zgodnie z ogólnymi zasadami koadministracji i odstępów między szczepieniami.
Bezpieczeństwo
Apteki są zobowiązane do przestrzegania określonych standardów dotyczących przechowywania i podawania szczepionek, a farmaceuci przechodzą specjalistyczne szkolenia w tym zakresie. Apteka musi spełniać określone wymogi lokalowe i zapewniać odpowiednie warunki sanitarno-higieniczne oraz prywatność pacjentów podczas szczepienia.
Szczepienia w aptekach odbywają się więc w kontrolowanych warunkach, z zachowaniem wszelkich procedur bezpieczeństwa. Przyczynia się to do utrzymania wysokiej jakości usługi oraz komfortu pacjenta.
Odciążenie systemu opieki zdrowotnej
Szczepienia w aptekach pozwalają odciążyć przychodnie, zwłaszcza w okresach zwiększonej zachorowalności. Dzięki temu, że nie jest konieczne umawianie się na wizytę lekarską w celu otrzymania skierowania na szczepienie, lekarz może przyjąć większą liczbę chorych.
Szybszy dostęp do opieki dla innych pacjentów jest o tyle istotny, gdyż najbardziej optymalny czas na wykonanie np. szczepienia przeciwko grypie trwa w okresie od września do grudnia. Tymczasem właśnie w tych miesiącach wielu z nas boryka się z różnymi infekcjami i potrzebuje pilnie zapisać się na wizytę do lekarza rodzinnego. Dzięki możliwości wykonania szczepienia gdzie indziej nie blokujemy więc kalendarza lekarza. Zmniejszamy też ryzyko zarażenia się od chorych czekających w poczekalni.
Edukacja
Farmaceuci mogą udzielać pacjentom informacji w sprawie wykazu szczepień ochronnych realizowanych w aptece, co przyczynia się do zwiększenia świadomości na temat profilaktyki zdrowotnej.
Farmaceuta, mając wgląd do recept okazywanych przez pacjentów, może identyfikować osoby z grup ryzyka (np. z cukrzycą, obniżoną odpornością) i inicjować rozmowę o profilaktyce. Ze względu na to, że większość pacjentów zwykle wybiera tę samą aptekę i realizuje recepty na stale przyjmowane leki, może on też skutecznie rekomendować szczepienia, dostosowując rekomendację do stanu zdrowia pacjenta. Ważnym aspektem jest również rozwiewanie wątpliwości dotyczących bezpieczeństwa szczepień i interakcji z przyjmowanymi lekami.
Podsumowanie
Szczepienia w aptekach to istotny krok w kierunku poprawy zdrowia publicznego, odciążający system opieki zdrowotnej i zwiększający jego efektywność. Dzięki temu, że farmaceuci posiadają odpowiednie, udokumentowane kompetencje, a apteki spełniają ścisłe wymogi dotyczące przechowywania i podawania szczepionek, zachowane jest bezpieczeństwo i komfort każdego pacjenta. Zwiększa się również dostępność szczepień, gdyż nie jest już konieczna wizyta u lekarza, żeby je zrealizować. To wygodne i szybkie rozwiązanie, uwzględniające także refundację ze środków publicznych.
Źródła
- A. Antczak i in., Rola farmaceuty w immunizacji osób dorosłych. Stanowisko ekspertów w sprawie szczepień zalecanych w aptekach, Warszawa 2025.
- A. Mastalerz-Migas, Szczepienia realizowane przez farmaceutów, Polskie Towarzystwo Medycyny Rodzinnej, https://ptmr.info.pl/szczepienia-realizowane-przez-farmaceutow/ (dostęp: 18.08.2025).
- I. Baran, Szczepienia w aptekach – aspekt prawny i wymogi, Rx.edu.pl, https://rx.edu.pl/szczepienia-w-aptekach-aspekt-prawny-i-wymogi/ (dostęp: 18.08.2025).
- M. Birecki, Dlaczego warto teraz uruchomić punkt szczepień w aptece?, Mgr.farm, https://mgr.farm/aktualnosci/dlaczego-warto-teraz-uruchomic-punkt-szczepien-w-aptece/ (dostęp: 18.08.2025).
- M. Jabłoński, Szczepienia w aptekach w pigułce, Rx.edu.pl, https://rx.edu.pl/szczepienia-w-aptekach-w-pigulce/ (dostęp: 18.08.2025).
- M. Szaniawska, Rola farmaceuty w profilaktyce chorób zakaźnych, Pacjent i Lekarz, https://pacjentilekarz.pl/rola-farmaceuty-w-profilaktyce-chorob-zakaznych/ (dostęp: 18.08.2025).
- Obwieszczenie Ministra Zdrowia z dnia 20 sierpnia 2025 r. w sprawie wykazu szczepień ochronnych przeprowadzanych w aptece, które mogą być w całości lub w części finansowane ze środków publicznych (Dz. Urz. MZ. z 2025 r. poz. 54).
- Od 25 sierpnia 2025 roku więcej szczepień w aptekach. Za podanie szczepionki zapłaci NFZ, Narodowy Fundusz Zdrowia, https://www.nfz.gov.pl/aktualnosci/aktualnosci-centrali/od-25-sierpnia-2025-roku-wiecej-szczepien-w-aptekach-za-podanie-szczepionki-zaplaci-nfz,8816.html (dostęp: 28.08.2025).
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie wykazu zalecanych szczepień ochronnych oraz Międzynarodowej Książeczki Szczepień (Dz.U. z 2023 r. poz. 2056).
- Szczepienia można wykonywać w aptekach, Szczepienia Info, https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepienia-mozna-wykonywac-w-aptekach/ (dostęp: 18.08.2025).
- Szczepienia przeciw grypie, COVID-19 i pneumokokom. Co warto wiedzieć?, Narodowy Fundusz Zdrowia, https://www.nfz.gov.pl/aktualnosci/aktualnosci-centrali/szczepienia-przeciw-grypie-covid-19-i-pneumokokom-co-warto-wiedziec,8517.html (dostęp: 18.08.2025).
- Szczepienia w aptekach, NutroPharma, https://farmacjajestkobieta.pl/szczepienia/ (dostęp: 18.08.2025).
- Szczepienia w aptekach. Komunikat o zawieraniu umów i rozliczaniu szczepień z NFZ, Narodowy Fundusz Zdrowia, https://www.nfz.gov.pl/aktualnosci/aktualnosci-centrali/szczepienia-w-aptekach-komunikat-o-zawieraniu-umow-i-rozliczaniu-szczepien-z-nfz,8671.html (dostęp: 18.08.2025).
- Zaczyna się dziś. Seniorzy nie muszą płacić muszą płacić, Rynek Zdrowia, https://www.rynekzdrowia.pl/Prawo/Zaczyna-sie-dzis-Seniorzy-nie-musza-placic,268324,2.html (dostęp: 18.08.2025).
